كه از يك سوراخ كوچك كه بدرياچه كرده‌اند آنچه آب كه مورد حاجت آنها باشد بيرون مىآيد و ايشان را ممكن نميشود كه اين سوراخ را گشاد كنند و اگر سوراخ را بزرگتر كنند از كثرت آب ميترسند . گاه اتفاق مىافتد كه آب در زمين نرمى فوران يافته و يك خزانه مرتفعى تشكيل داده ولى در جلو اين خزانه مانعى موجود است كه نمىگذارد آب بيرون آيد و چون اين عايق و مانع را بر طرف كنند آب فوران مىيابد مانند قريه‌اى كه ميان بخارا و قريهء نو مىباشد چنان كه جيهانى در كتاب مسالك و ممالك خود گفته ، و در اين قريه تلى است كه جويندگان گنج و دفينه چون اين تل را بشكافند آبهاى زيادى بيرون مىآيد كه نمىتوانند آن را بجاى خود برگردانند و پيوسته جريان مىيابد . اگر كسى بخواهد تعجب كند بايد از موضعى كه فيلان نام دارد و نزديكى مهرگان مىباشد در شگفت گردد كه مانند صفه‌اى است كه در كوه كنده شده و همواره از سقف آن آب ترشح مىكند و چون هوا سرد شود آب همينطور كه از سقف مىآيد يخ مىبندد و براى خود طولى احداث مىكند و من از اهل مهرگان شنيدم كه چون با كلنگ بر اين سقف بزنند جاى نيش كلنگ از آن خشك مىشود و آب زياد نمىگردد و حال آنكه قياس اقتضا مىكند كه اگر زياد نشود آب به حال خود باقى بماند . اعجب از اينها كه گفته شد حكايتى است كه جيهانى در كتاب مسالك و ممالك نقل كرده است كه در جامع قيروان دو اسطوانه نصب كرده‌اند كه معلوم نيست جنس آن دو چيست و بعقيده جيهانى هر روز جمعه پيش از طلوع آفتاب آب پس ميدهند و تعجب در اين است كه بطور حتم بايد در روز جمعه باشد چه ، اگر جيهانى ميگفت يكروز نامعلوم ممكن مىشد كه به نزديكى ماه از جايگاه مخصوصى از كره خورشيد حمل كنيم ولى براى روز جمعه نمىشود علتى دانست و حكايت كرده‌اند كه پادشاه روم مال زيادى فرستاد و گفت اگر مسلمانان به اين مال منتفع شوند بهتر است